Gdynia: miasto zbudowane w jednej epoce

W 1920 roku Gdynia była wsią. W 1939 miała ponad sto dwadzieścia tysięcy mieszkańców i śródmieście, które do dziś wygląda tak, jakby zaprojektowano je jednego dnia. W pewnym sensie tak było: całe centrum powstało w ciągu niecałych dwóch dekad, w jednym stylu i według jednej myśli urbanistycznej. W Polsce, gdzie miasta rosły przez stulecia i były wielokrotnie przebudowywane, to przypadek wyjątkowy.

Skąd wzięło się tempo

Motorem był port. Młode państwo potrzebowało własnego dostępu do morza, a Gdynia była tym miejscem, gdzie można było budować od zera. Za portem przyszli ludzie, za ludźmi — potrzeba mieszkań, biur, banków, szkół i kościołów. Wszystko to budowano równocześnie, w architekturze, która w tamtym czasie była w Europie najnowsza: w modernizmie.

Stąd charakterystyczne cechy gdyńskiego śródmieścia: jasne elewacje, zaokrąglone narożniki, poziome pasy okien, bryły przypominające kadłuby statków. Nie jest to przypadek stylistyczny, tylko język epoki, w której miasto portowe chciało wyglądać jak miasto portowe.

Dlaczego to ma znaczenie dla rynku

Spójność ma konsekwencje. Po pierwsze, historyczne śródmieście Gdyni jest objęte ochroną konserwatorską, a to oznacza, że remont elewacji, wymiana okien czy zmiana funkcji lokalu wymagają uzgodnień. Po drugie, przedwojenne kamienice w tej części miasta mają cechy, których nowe budownictwo nie oferuje: wysokie pomieszczenia, solidne stropy, przemyślane układy mieszkań, często z dwiema stronami świata.

• Sprawdzić, czy budynek figuruje w ewidencji zabytków i co z tego wynika dla planowanych prac.
• Zapytać wspólnotę o stan elewacji i instalacji — w budynkach z tej epoki to główne pozycje w funduszu remontowym.
• Zwrócić uwagę, czy wcześniejsze remonty szanowały oryginalny charakter, czy go zamalowały.

W Trójmieście każde z trzech miast ma inną historię zabudowy. Gdynia jest tym, w którym najłatwiej odpowiedzieć na pytanie, z jakiej epoki jest budynek — bo odpowiedź niemal zawsze brzmi tak samo.